هنر گليم بافی

مردمان نائين از ديرباز آوازه‌اي بزرگ در فرهنگ و تمدّن و هنر داشته‌اند و در تداوم از ياد گذشتگان كمافي السابق با دست‌هاي پرتوان خود هنر مي‌آفرينند مردم اين ديار سخت كوشند از سرما و گرما دل نمي‌هراسانند و هميشه و در همه حال در فكر آنند تا زيبائي بيافرينند كه از جمله بافتن فرش و عبا را مي‌توان نام برد.
اگر چه هنرهاي قديمه اين ديار به مرور زمان و در اثر شرايط اقليمي در سكوت مطلق فرومانده است دوري از هنر در خصلت و خوي خطّه كوير نيست پس هنرنمائي مي‌كنند و زيبائي را به منصه ظهور مي‌رسانند. همانطوري كه واضح و روشن است بافتن فرش با هنرمندي قاليباف در گفتن و كتابت نمي‌گنجد و زبان قلم و بيان از آن عاجز مي‌ماند امّا چون كويريان هميشه قناعت‌پيشه بوده‌اند در اسراف سمت نمي‌گيرند و حتّي از كوچكترين و يا كمترين امكانات بهره‌اي بهينه مي‌برند كه شايد و يا بطور قطع در تصوّر هم نمي‌گنجد. خوب مي‌دانيم كه در بافتن فرش و مراحل آن با تمام توصيفات و مشخّصات دار، چله، پشم (تار و پود) و ابزار كار و لوازم ديگر كار به مرحله بافتن مي‌رسد راه و مسيري پيموده مي‌شود و نقشه بر پيكره تارها شكل مي‌گيرد و سپس به تناسب نقشه رنگ‌هاي مختلف درلابلاي تارها عبور مي‌كند تا كار به آنجا مي‌رسد كه بر روي بافته‌ها القاج (پود) مي‌زنند و مي‌كوبند امّا به خاطر دقّت و ظرافت بيشتر با دست و درگذشته‌ها با شانه‌هاي چوبي خفت‌هاي (ريشه‌هاي) بافته شده را همچو گيسوان پرپيچ و تاب شانه مي‌زدند تا كاملاً به ظرافت درآيد.

در اين حال چه با دست و چه با شانه آنچه زايد است بدست مي‌آيد آنرا در اصطلاح محلي «دم پونجي» مي‌گويند. در مرحله بعد با قيچي اضافات (سرخفت‌ها) را قيچي مي‌كنند كه به آن «دم خفتي» مي‌گويند. نظر به اينكه امكانات مدرن امروزي در قديم وجود نداشت تا فرش‌هاي ماشيني امروزي و ساير زيراندازها را داشته باشند در خودكفائي از زايدات فرش يعني همان دم پونجي و دم خفتي تركيب مي‌نمودند يعني حلاجي مي‌شد و سپس ريسندگان با چرخ‌هاي چوبي و چرخش در ساعاتي زياد آن را به دوك تبديل مي‌كردند دوك‌ها روي هم انباشته مي‌شد سپس آنرا به بافندگان مي‌دادند تا با دستگاه‌هاي ديگر كه كاملاً با دستگاه عبابافي يكسان است كار بافتن را به انجام رسانند و حاصل كار زيراندازي مي‌شد كه آنرا «گليم دم خفتي» مي‌گفتند از آنجائي كه دم پونجي و دم خفتي خود به تنهايي نمي‌توانند در ريسندگي قرار گيرند مي‌بايستي باهم تركيب شوند يعني با حلاجي انعطاف‌پذير شوند و در چرخ ريسندگي به نخ مبدل گردند و اين توان هنرمند بود كه با دستان زرين خود هنر بيافريند. در بعضي مواقع از پشم قالي و يا تركيبي از هر دو صورت با تنوع رنگ زيبائي را مي‌آفرينند. در خصوص دستگاه بافتن گليم نوعاً همان دستگاه‌هاي عبابافي است. در روستاي محمّديه نائين كارگاههايي وجود دارد كه آنرا در دل خاك يا زمين حفر كرده‌اند. بافندگان سخت‌كوش با استفاده از هنرمندي هنرمندان نجّار كه دستگاههاي عبابافي را درست كرده‌اند برسكوها، دستگاه را استوار نموده و بافندگان چلّه‌هايي را كه از قبل آماده نموده‌اند بر دستگاه نصب كرده و با همان نخ حاصل از زائدات فرش و يا پشم‌هاي ياد شده فوق را بكار مي‌گيرند و حاصل كارشان همان است كه ما را به شگفت وامي‌دارد. سابقه بافتن گليم زياد است به طوري كه ما هنوز در خانه‌هاي مردم شاهد گليم‌هاي دم‌خفتي هستيم كه ساليان زيادي از عمر آن مي‌گذرد. گليمها در پهناي 75 سانتيمتر و در يك اندازه توليد مي‌شود و براي اينكه بتوانند سطح اتاقي را فرش كنند 2 يا 3 تخته آنرا به هم مي‌دوختند طول گليم هم در اندازه‌هاي مختلف توليد مي‌شده است.نوعي از آن را در دم ورودي اتاق به اندازه 75×120 درست مي‌كردند كه به آن پادري مي‌گفتند.
 

گلیم کاموا:

یکی از دلایل مقرون به صرفه نبودن گلیم سنتی این است که پود  آن به شکل سنتی و با دست آماده می شود برای این کار هم استفاده از نخ کاموا رواج بیشتری دارد.نخ کاموا از لباسهای کاموایی مانند  بلوز و غیره تهیه می شود. این نوع گلیم هم در اندازه های 125x70سانتیمتر و به صورت را ه راه با رنگهای مختلف بافته می شود .موارد مصرف این گلیم بیشتر به عنوان پا دری،سجاده،فرش مسافرتی،و... استفاده می شود.یکی از معایب عمده این گلیم سفت بودن،و استفاده از مواد پلاستیکی و رنگ شیمیایی می توان نام برد. اما در عین حال از استحکام و دوام خوبی برخوردار می باشد.

گلیم پشمی:

کیفیت دوام ، نرمی و ضخامت گلیم سنتی با فنده گان را بر آن داشت تا از نخی پشمی که از ضایعات  فرش دست باف استفاده می شود استفاده  کنند.گلیمی که در بافت آن  از این نخ استفاده می شود کیفیت نسبتآ خوبی نسبت به گلیم کاموایی دارد ولی کمی تنوع در رنگ شاد و همچنین کمبود مواد اولیه در مقا بل مقدار تقاضا  ما را بر آن داشت تا نخ پشم مرغوب آماده شده توسط کارخانه جات ریسنده گی (که در تولید فرش دست باف مصرف دارد) تهیه و به سبک دلخواه رنگ آمیزی برای بافت گلیم استفاده کنیم. این نوع گلیم در حال حاظر توسط  نمایشگاه صنایع دستی شهرنایین تولید می شود و بر دو نوع است گلیم رنگ گیاهی و گلیم رنگ شیمیایی

گلیم رنگ گیاهی:

پود این گلیم با رنگ گیاهی و طبیعی رنگ آمیزی می شود .بعضی از رنگهای گیای که برای تهییه گلیم از آن استفاده می شود عبارت اند از: روناس،پوست گردو ، پوست انار و برگ مو و... رنگ این نوع گلیم طبیعی بوه و ثابت است.

گلیم رنگ شیمیایی :

پود این نوع گلیم با جوهر های مختلف که اغلب شیمیایی هستند رنگ آمیزی می شود.