ميرزا محمد خان وزير(فروغ)

ميرزا محمد خان وزير وزي متخلص به فروغ فرزند ميرزا ابولحسن شريف و نواده ميرزا زين العابدين از فاميل هاي بقايي هاي نايين مي باشد كه جدش ميرزا زين العابدين سالها منشي مخصوص و مستوفي كريم خان زند بود.

ميرزا محمد خان در سال 1147در نايين متولد وپس از مدتي سكونت در اين شهر براي به دست آوردن شغلي عازم تهران مي شود وبا توجه به حسن خط و توانمندي در نويسند گي  در دستگاه آقا محمد خان قاجار مقامي احراز مي كند و در تمامي دوران فتحعلي شاه مقامي شايسته داشته و از جميع اقران برتر بوده وتا وزير درباري فتحعلي شاه پيشرفت مي نمايد و در همين زمان پسر ارشد خود ميرزا تقي خان را به وزارت اصفهان منصوب مي نمايد كه در آن رژيم ميرزا تقي خان به قتل مي رسد.

ميرزا محمد خان با آنكه از فضلاوشعرا و نويسنده گان كم نظير بود ولي به گفته دانشمند و محقق بزرگوار آقاي محمد گلبن بي گمان از گمنام ترين ودر نتيجه مظلوم ترين اديب و شاعر و منشي وفقيه در تاريخ ادبيات ايران استكه اين امر علل گوناگون دارد از جمله :

1)حجب و كم رويي او چنانكه از لابلاي برخي آثارش مشهود است.

2)نابكاري اقران و رقيبان كم مايه اش كه آثارش را مي ربودنند و با نام خود عرصه مي كردند.

3)حسادت همشغلان و دشمنان او

آقاي گلبن يك علت ظاهري هم بهموارد فوق اضافه مي كند كه ان اين است كه او در شهر فروغ تخلص مي كرده است و چون از خطه اصفهان بوده است برخي از محققان و تذكره نويسان(مثل سيد احمد ديوان بيكي شيرازي از او به نام فروغ اصفهاني ياد كرده اند حال كه قبل از او سراينده گان ديگري به نام فرغ اصفهاني(حديقه الشعرا)وجود داشته وهم در عصر او يا مدتي متاخر در زمان او مثل ميرزا محمد مهدي معروف به فروغ اصفهاني و فرغ الدين اصفهاني و مخصوصاََ ميان شخص اخير و ميرزا محمد خان هردو ار خطه اصفهان بوده اند و اطلاعات صحيح هم در مورد ميرزا محمد ناييني يا اصلاََوجود نداشته يا اندك بوده است محققان به اشتباح افتاده و آثار ميرزا محمد ناييني را به نام ميرزا مهدي اصفهاني به قلم آورده اند.

در كتاب سفينه الانشا كه مجموعه اي است از منشات ميرزا محمد خان و فرزندش مير اسد اله خان جمع آوري و تنظيم كرده است مختصري در باره ميرزا محمد خان گفته شده است.

اما ظاهراَ قديمي ترين جايي كه نام ميرزا محمد خان وزير آمده استدر يكي از منشات قائم مقام كه بزرگترين استاد سخن در قرون اخير مي باشد ،وي در تعريف يكي از نويسنده گان مي گوييد)در ترسل به پايه ميرزا محمد ناييني مي رسد)در كتاب جامع جعفري تاليف محمد جعفرمحمد حسين ناييني متخلص به طرب و معروف به طرب ناييني كه در سال 1353شمسي به همت استاد بزرگوارآقاي ايرج افشاردر سلسله انتشارات (انجمن آثار ملي) منتشر شده است.

چندین بار از میرزا محمد نام برده است(میرزا جعفر برادر زاده میرزا محمد خان وزیر میباشدنویسنده تاریخ یزدی بوده)در کتاب تاریخ نایین تالیف مرحوم حسین امامی نیز شرح حال او آمده است. محقق عالیقدرآقای گلبندر مورد کتاب سفینه الانشاءمی گوید :این کتاب بدون تردید یکی از معتبر ترین متون ادبی و سرمشقهای بس عالی ترسل در زبان فارسی استو مشتمل بر اطلاعات گوناگون به خصوص تاریخی که در کمتر جائی ثبتو ضبط شده ولذا از منابع عمده واصیل تاریخ دوره قاجار خواهد بود. این کتاب افزون بر مکتوبات و خطبه ها ومتن چند بهان میان دولت ایران با دوال خارجی و وقایع سلطنت فتحعلی شاه را ومحمد شاه و ناصردین شاه و فرمانهای این دو خطاب با افراد مختلف حاوی چند متن عربی از جمله زیارت نامه حضرت امام رضا (ع) است که از نمونه های بدیع عربنویسی به شمار می رود. کار جمع آوری وتنظیم این کتاب در سال 1266آغاز ودر روزپنجشنبه 12ذیقعده1269 به پایان رسیده واین نسخه در کتابخانه مدرسه عالی سبب لار موجود است و گوییا نسخه ای از آن نیز در کتابخانه حضرت آیت ا... مرعشی در قم موجود است و میرزامحمد وزیر علاوه برنویسندهگی شاعری ادیب و ادیبی شاعری بوده که چندین بیتی از اشعار او آورده می شود:

شد زمین از عطر آزاری به از خلد برین         شد هوا از باد نوروزی به از مشک تتار

ابر در کهسار وگل در گلستان گویی که هست       آن یکی چو چشم عاشق وآن دگر چون روی یار

از نوایی بلبل اندر بوستان شد مست گل              و ز سرود قمری اندر باغ نرگس درخمار

فروغ تا سال 1267 هجری قمری زنده بوده است.

منیز معروف است که روزی فتحعلی شاه به میرزا محمد دستور داده که چند فرمان بنویسد وپس از ساعتی مطالبه کرد وزیر که هنوز فرصت نوشتن نکرده بود وقتی به حضور شرفیاب شد قدری دورتر از شاه ایستاد و به خواندن فرامین شروع کرد و پس از خواندن چند فرمان،شاه به فراست دریافت کاغد در دست وزیر سفید است وچون از وزیر نوشته را خواست میرزا محمد مجبور شده که راستی را درمیان نهد و عذر نبودن فرصت را عرض کند.

شاه گفت که اگر مانندی تورا بود هر اینه حکم میکردم که گردنت را بزنند افسوس که در تمام منشیان تو یگانه هستی و عهد کن که دیگر دروغ نگویی.